جریان روشنفکری اسلامی ایران

کتاب «جریان روشنفکری اسلامی در ایران» گفتاری از آیت الله خامنه‌ای در سال ۱۳۵۹ با موضوع بررسی جریان روشنفکری در ایران است. از آنجا که این سخنرانی مقارن با سالگرد درگذشت دکتر شریعتی بوده بخش اصلی این صحبت به این روشنفکر دینی می‌پردازد. جریان روشنفکری در ایران از زمانه مشروطه و اعزام دانشجویان به فرنگ برای تحصیل علوم جدیده آغاز گردید. این جریان تاثیرات مختلفی بر حوادث سده اخیر داشته و خود نیز تطور و تحولات فراوانی را از سرگذرانده است. به عنوان نمونه جریان روشنفکری که در ایران متولد گشت با دلدادگی به فرهنگ غرب و اعتقاد به این قضیه بود که دین سبب عقب ماندگی و انحطاط یک جامعه است. این موضوع سبب شد تا این جریان ضدیت با جامعه دینی و روحانیت پیدا کند و آمال خود را در فرنگی شدن از سر تا بن بداند. اما بروز شخصیت‌هایی همچون علی شریعتی فضای روشنفکری را دچار تغییرات بنیان افکنی نمود. ایشان با وجود تحصیل در مجامع غربی، اندیشه‌های دینی خود را رها ننمود بلکه قرائت دین برای هدایت جامعه را بهتر و شایسته‌تر دانست. با همین نگاه ایشان برخلاف دیگر اندیشمندانی که مدام در حال دفاع از مواضع دین برابر تکنولوژی غرب بودند، سعی بر این داشتند که با نگاه پیشرو اسلام بر تفکرات غرب بتازند و برتری نظام اسلامی را اثبات نمایند. رهبر انقلاب در این سخنرانی تفاوت میان این دو جریان روشنفکری را تبیین نموده‌اند.