بادبان‌ها را بکشید

یازده روایت‌ از خانواده‌های چندفرزند ایرانی

بیش از صد سال از پیشرفت و گسترش علم روان‌شناسی در عرصه‌‏های گوناگون می‌گذرد و این رشته همواره تلاش کرده است تا پژوهش‌ها و نظریات خود را در زمرۀ علوم تجربی جا بدهد؛ بنابراین هر روز نظریات و رویکردهای مختلفی سر بر آورده‌اند و دیگر روز به فراموشی سپرده شده و رویکرد جدیدی جایگزین آن شده است.

اما برخی مؤلفه‌‏ها همیشه بوده‌اند و هیچ پژوهش و رویکردی نتوانسته است آن‌ها را از گردونۀ عوامل رشد انسان بیرون بگذارد. یکی از این‏ها، موضوع ارتباطات خانوادگی در درون خانواده و تأثیر آن بر رشد فرد است. همیشه روابط خرده‌نظام «خواهر و برادری» و تعامل آن با والدین در صدر توجه نظریات رشدی انسان بوده است.

تجربۀ تبدیل خانواده‌های گسترده به خانواده‌های هسته‌ای و خانواده‌های هسته‌ای چندفرزندی به خانواده‌های تک‌فرزندی وضعیت جدیدی را در عرصه‌های اجتماعی و خانوادگی و فردی به وجود آورده است. نتایج پژوهش‌ها هم در برآورد وضعیت جدید در مقایسه با مدل قبلی، همواره به‌نفع تعاملات خانوادگی چندفرزندی بوده است؛ اما وضعیت موجود چگونه است؟

خانواده‌ها دیگر بچه‌دار نمی‌شوند یا به یک یا دو فرزند اکتفا می‌‏کنند و بدیهی‏ است این وضعیت در کشور ایران، از آثار سیاست «فرزند کمتر، زندگی بهتر» و محصول ویژگی‌های فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی جاری است.

طبیعتاً همۀ خانواده‌ها در مسیری هموار حرکت نمی‌کنند؛ اما تصویری که حتی آمارهای کشور نشان می‌دهد، بیانگر آن است که افراد در دلشان این سبک زندگی را دوست دارند و تکریم می‌کنند و همین باعث شده است که ما به ایدۀ لذت‏‌بخش چندفرزندی نزدیک‌‏تر بشویم و به تماشای آن بنشینیم. به‌حق، گام اول برای حرکت به‌سمت خانواده‌ای با کارکرد مطلوب در همۀ جوامع، همین به‌تصویر کشیدن است و این مهم، یکی از اهداف ما در جلد اول از مجموعه کتاب‌های «محیا» در «خانه هم‌بازی» است.

در این کتاب از هر طیف مادر و پدری داریم: خانواده‏‌ای که در روستا زندگی می‌کند یا دیگری که پایتخت‏‌نشین است. خانواده‏‌ای که در موقعیتی دست به انتخاب زده‌اند که عرف، بارداری در آن مقطع زمانی را نمی‌‏پسندد تا کسی که پس از گذشت ده سال از انتخاب سبک زندگی بدون فرزند، خانوادۀ خود را گسترده کرده‏ و برای تأمین موقعیت تربیتی مطلوب‏‌تر به وطن برگشته‏‌است. مادری که به‌دلیل مانع‌دیدن فرزند بیشتر برای پیشرفت شخصی تا مرز سقط جنین پیش رفته یا مادری که بعد از ورود فرزندان؛ با تغییر سبک کاری، در منزل، مسیر فعالیت اجتماعی و شغلی‌‏اش را ادامه می‌دهد. خانواده‌‏ای که با وجود مهاجرت‌های متعدد ناشی از کار پدر خانواده، زندگی را متوقف نکرده و مسیر را با پویایی و پشتکار بیشتری ادامه می‌دهد و… .

وجه اشتراک همۀ یازده خانواده‏‌ای که در این فرصت، دور هم جمع شده‌‏اند، رضایت و خوش‌حالی‌‏شان از تصمیمی‏ است که گرفته‌اند. راویان کتاب، زندگی را فانتزی و به دور از سختی نمی‌‏بینند؛ اما این سبک زندگی را با همۀ سختی و آسانی‏‌اش دوست دارند و از بودن اعضای خانواده‏‌شان کنار هم لذت می‌برند.